Tijdens je zwangerschap krijg je meerdere echo’s aangeboden. In Nederland zijn dat in elk geval de termijnecho en de 20-wekenecho, en sinds september 2021 kun je ook kiezen voor een 13-wekenecho. Veel aanstaande ouders hopen dat ze bij die vroege echo al horen of het een jongen of een meisje wordt. Hier lees je wat er bij de 13-wekenecho precies bekeken wordt, waarom je het geslacht dan niet te horen krijgt en hoe het in België geregeld is.
In het kort
- De 13-wekenecho vindt plaats tussen 12 weken en 3 dagen en 14 weken en 3 dagen zwangerschap.
- De echo is gratis en kan in Nederland alleen als je meedoet aan de wetenschappelijke IMITAS-studie.
- Bij de 13-wekenecho wordt niet naar het geslacht gekeken en je hoort het ook niet.
- Vanaf 1 januari 2028 vervalt de 13-wekenecho; tot en met 2027 loopt het onderzoek nog.
- In België worden drie echo’s gedeeltelijk terugbetaald: rond 12 weken, tussen 20 en 22 weken en rond 30 weken.
Welke echo’s krijg je tijdens de zwangerschap?
Vaak worden er standaard een termijnecho en een 20-wekenecho gemaakt. De termijnecho vindt rond de 10 weken zwangerschap plaats en is de eerste kennismaking met de baby. Deze echo wordt vooral gebruikt om te bepalen hoe ver je zwanger bent en op welke datum de baby uitgerekend is. Tijdens de 20-wekenecho wordt er gekeken of de baby zich goed ontwikkelt en of er lichamelijke afwijkingen te zien zijn. Omdat het hier beide om medische echo’s gaat, worden deze echo’s over het algemeen vergoed.
Sinds 1 september 2021 kun je in Nederland ook kiezen voor de 13-wekenecho. Deze echo is een aanvulling op de andere twee en wordt gebruikt om een aantal ernstige lichamelijke afwijkingen vroeg in de zwangerschap op te sporen. De echo wordt aangeboden binnen de IMITAS-studie, een landelijk wetenschappelijk onderzoek naar de voor- en nadelen van zo’n vroege echo. Wie de 13-wekenecho laat doen, doet dus mee aan dat onderzoek.
Wat wordt er precies onderzocht bij de 13-wekenecho?
De 13-wekenecho vindt plaats tussen 12 weken en 3 dagen en 14 weken en 3 dagen zwangerschap. Net als de 20-wekenecho is hij bedoeld om lichamelijke afwijkingen op te sporen. De echo is niet verplicht, maar je kunt ervoor kiezen zodat je al vroeg in de zwangerschap weet of je kind geen ernstige lichamelijke afwijkingen heeft. Als er dan vervolgonderzoek nodig is, heb je meer tijd om te bedenken wat je met de uitslag wilt doen dan bij de 20-wekenecho, als de zwangerschap al een stuk verder is. Je betaalt niets voor het gesprek vooraf en de echo zelf. Het onderzoek duurt ongeveer een half uur.
Dit betekent echter niet dat de 13-wekenecho een vervanging van de 20-wekenecho is: ook die vindt gewoon plaats als je kiest voor een 13-wekenecho. Tijdens de 13-wekenecho is de baby namelijk nog een stuk minder ver ontwikkeld dan bij de 20-wekenecho. Daardoor is er ook nog lang niet zoveel zichtbaar. Enkele ernstige afwijkingen, zoals een open schedel, kunnen wel al worden gezien.
Wat kun je zien op de 13-wekenecho?
Tijdens deze echo kijkt de echoscopist onder andere naar het hoofd en de hersenen, de borstkas, de buik, de wervelkolom, de armen en benen en de placenta. Ook bekijkt de echoscopist of de hoeveelheid vruchtwater normaal is. Hoewel ernstige afwijkingen tijdens deze echo gezien kunnen worden, is er ook veel dat nog níet goed te beoordelen is. Afwijkingen aan bijvoorbeeld het hart, het gezicht en de nieren zijn op 13 weken vaak nog niet te zien en worden soms pas bij de 20-wekenecho gevonden.
Met de 13-wekenecho kan niet worden vastgesteld of een baby downsyndroom, edwardssyndroom of patausyndroom heeft. Daarvoor bestaat een aparte bloedtest, de NIPT. Wel ziet de echoscopist soms lichamelijke kenmerken die de kans op zo’n aandoening groter maken. In dat geval kun je worden doorverwezen voor verder onderzoek.
Over het algemeen voert de echoscopist een uitwendige echo uit, via je buik. Als het beeld te onduidelijk is (bijvoorbeeld omdat de baby nog klein is of ongunstig ligt), kan de echoscopist ook een inwendige echo aanbieden. Die kan in dezelfde sessie plaatsvinden.
De uitslag, en waarom de 13-wekenecho stopt
Bij ongeveer 95 van de 100 zwangerschappen ziet de echoscopist geen aanwijzing voor een afwijking. Bij ongeveer 5 van de 100 is er iets te zien dat een afwijking kan zijn. Dan kun je kiezen voor vervolgonderzoek. Zo’n uitslag betekent niet automatisch dat er echt iets mis is, maar de onzekerheid kan zwaar zijn. Uit het IMITAS-onderzoek bleek dat een afwijkende uitslag op 13 weken veel spanning geeft, onder meer omdat de diagnose dan vaak nog niet vaststaat.
Op advies van de Gezondheidsraad is besloten dat de 13-wekenecho vanaf 1 januari 2028 niet meer wordt aangeboden. De uitslagen bleken te vaak niet betrouwbaar genoeg: in het eerste onderzoeksjaar hoorden 775 vrouwen ten onrechte dat er mogelijk iets was, en bij 1.164 vrouwen werd een afwijking gemist. Tot en met 2027 kun je de 13-wekenecho nog laten doen als deelnemer aan het onderzoek. De 20-wekenecho blijft de belangrijkste medische echo. Twijfel je of je de vroege echo wilt, bespreek het dan met je verloskundige of huisarts.
Kan ik het geslacht van mijn baby zien bij de 13-wekenecho?
Na 13 weken zit het eerste trimester van de zwangerschap erop. De baby is nu ongeveer 7 tot 8 centimeter groot en weegt ongeveer 18 gram. Rond deze tijd beginnen ook de botten en de stembanden van de baby zich te ontwikkelen. En tussen de beentjes begint zich het geslachtsorgaan te vormen.
Na 13 weken is dit geslachtsorgaan als een klein uitsteekseltje zichtbaar op de echo. Het duurt echter nog even voordat dit uitsteekseltje zich tot een volledig geslachtsorgaan ontwikkeld heeft. Pas tegen week 16 is er bij jongens een duidelijk piemeltje en bij meisjes een duidelijke clitoris te onderscheiden. In week 13 zijn deze uitsteeksels bij jongens en meisjes nog moeilijk van elkaar te onderscheiden.
Dat maakt een betrouwbare geslachtsbepaling op 13 weken lastig. Op zwangerschapsfora gaat wel de nub-theorie rond, die stelt dat je het geslacht kunt afleiden uit de hoek die het uitsteekseltje maakt ten opzichte van de ruggengraat. Hoe die theorie werkt en waarom je er niet op kunt bouwen, lees je in ons artikel over de nub-theorie.
Bij de 13-wekenecho krijg je het geslacht hoe dan ook niet te horen. Het doel van deze echo is puur medisch: het gaat om een vroege controle op lichamelijke afwijkingen. De echoscopist kijkt daarom niet naar het geslacht en vertelt er ook niets over. Ook bij de NIPT wordt het geslacht in Nederland niet doorgegeven.
Kun je niet wachten tot de 20-wekenecho, dan kun je vanaf ongeveer 16 weken een pretecho laten maken. Daarbij kan de echoscopist vaak al iets over het geslacht zeggen. Een pretecho is geen medisch onderzoek en vervangt de 20-wekenecho niet. Bij de 20-wekenecho hoor je het geslacht alleen als je er zelf om vraagt.
Hoe zit het met echo’s in België?
In België werkt het anders. Daar hoort de echo rond 12 weken bij de gewone opvolging van de zwangerschap bij je gynaecoloog. Meestal wordt er rond 8 tot 10 weken al een eerste echo gemaakt. Daarna volgen echo’s rond 12 weken, tussen 20 en 22 weken en rond 30 weken. Bij de echo rond 12 weken meet de arts de baby om de uitgerekende datum te bepalen, en wordt ook de dikte van de nekplooi gemeten. Samen met bloedonderzoek bij de moeder geeft dat een inschatting van het risico op bepaalde chromosomale afwijkingen. Daarnaast kun je kiezen voor de NIPT.
De ziekteverzekering betaalt per zwangerschap drie echografieën gedeeltelijk terug, één per trimester. De vroege echo rond 8 tot 10 weken valt daar niet onder, zoals je kunt lezen in deze uitleg over echografie tijdens de zwangerschap in België. Wat je zelf bijbetaalt, verschilt per situatie. Vraag dat na bij je ziekenfonds of je gynaecoloog.
Veelgestelde vragen
Is de 13-wekenecho verplicht?
Nee, je kiest er zelf voor. In Nederland kan de 13-wekenecho alleen als je meedoet aan de IMITAS-studie, en de echo is gratis.
Wanneer hoor je in Nederland het geslacht van je baby?
Bij de 20-wekenecho, maar alleen als je er zelf om vraagt. Bij de 13-wekenecho en de NIPT wordt het geslacht niet doorgegeven. Bij een pretecho vanaf ongeveer 16 weken kan de echoscopist vaak al iets zeggen.
Kun je downsyndroom zien op de 13-wekenecho?
Nee, met de 13-wekenecho kan downsyndroom niet worden vastgesteld. Soms zijn er kenmerken die de kans vergroten, en dan kun je worden doorverwezen voor verder onderzoek. Voor downsyndroom, edwardssyndroom en patausyndroom bestaat de NIPT.
Kun je na 2027 nog een 13-wekenecho krijgen?
Nee. Op advies van de Gezondheidsraad vervalt de 13-wekenecho in Nederland vanaf 1 januari 2028, omdat de uitslagen te vaak niet betrouwbaar genoeg waren. Tot en met 2027 kan het nog binnen het onderzoek.
Meer lezen? Bekijk alle artikelen in Eerste trimester.
